Ατμομηχανή τύπου Apparat No. 7946-GC (γαλλικής κατασκευής)

Η ατμομηχανή CAMPBELL–HALIFAX εγκαταστάθηκε στο εργοστάσιο του Μάμαλου τη δεκαετία του 1920 και αποτέλεσε την «καρδιά» της μηχανοκίνησης του συγκροτήματος. Πρόκειται για ένα από τα σημαντικότερα τεχνολογικά τεκμήρια του βιομηχανικού παρελθόντος της περιοχής. Το μηχάνημα, γαλλικής κατασκευής, φέρει χαρακτηριστική πινακίδα με την ένδειξη Apparat No. 7946-GC PATENT, ένδειξη που παραπέμπει σε ευρεσιτεχνία εγκεκριμένη στη Γαλλία στις αρχές του 20ού αιώνα.

Η μηχανή είναι οριζόντιας διάταξης, ενός κυλίνδρου, με σύστημα διπλής ενέργειας (double acting), δηλαδή ο ατμός ενεργεί και στις δύο πλευρές του εμβόλου, αυξάνοντας την απόδοση και τη ροπή. Η ενέργεια παρεχόταν από τον παρακείμενο λέβητα τύπου CAMPBELL (Halifax, England), ο οποίος τροφοδοτούνταν με νερό και καύσιμο υλικό (ξυλοκάρβουνο) και δημιουργούσε υψηλή πίεση ατμού.

Η εκκίνηση της ατμομηχανής απαιτούσε ειδική προετοιμασία. Ο λέβητας έπρεπε να θερμανθεί σταδιακά για να παράξει ατμό. Έπειτα, γινόταν άνοιγμα της κύριας βάνας για να διοχετευτεί ατμός στον κύλινδρο. Οι πρώτες στροφές του στροφαλοφόρου άξονα επιτυγχάνονταν είτε χειροκίνητα είτε με τη βοήθεια βοηθητικού μοχλού. Η ορθή εκκίνηση απαιτούσε εμπειρία και ακριβή ρύθμιση βαλβίδων, λίπανση στα κινούμενα μέρη και σταδιακή σταθεροποίηση της ταχύτητας.

Η μετάδοση της κινητικής ενέργειας από την ατμομηχανή γινόταν μέσω μεταλλικού άξονα και συστήματος τροχαλιών και ιμάντων σε όλο το εργοστάσιο. Η κεντρική τροχαλία αδράνειας (flywheel) παρείχε ροπή σε σταθερή συχνότητα στον κεντρικό μεταλλικό στρόφαλο, από τον οποίο μεταδιδόταν η κίνηση σε όλα τα υπόλοιπα μηχανήματα του εργοστασίου.

Το σύστημα περιελάμβανε βαλβίδες διανομής ατμού, μηχανισμό ρύθμισης πίεσης, χειροκίνητους μοχλούς ελέγχου και σύστημα λίπανσης, με ρευστό έλαιο που χορηγούνταν περιοδικά στις αρθρώσεις και στους τριβείς μέσω μικρών δεξαμενών λαδιού με βαμβάκι για σταδιακή απορρόφηση.

Η ατμομηχανή αυτή μαρτυρεί τη μετάβαση από τη χειροκίνητη παραγωγή στη μηχανική εποχή. Η χρήση της σε μικρές αγροτοβιοτεχνικές μονάδες, όπως του Μάμαλου, καταδεικνύει την πρώιμη ενσωμάτωση της ευρωπαϊκής τεχνολογίας στη μεταποίηση αγροτικών προϊόντων στην ενδοχώρα της Κρήτης. Η τεχνογνωσία της εποχής συνυπήρχε με την εμπειρική γνώση των τεχνιτών, καθιστώντας την ατμομηχανή όχι μόνο μέσο παραγωγής, αλλά και σημείο εκπαίδευσης και καινοτομίας.