Το πηγάδι του εργοστασίου και ο ασύρματος της Αντίστασης

Στο εσωτερικό του εργοστασίου Μάμαλου σώζεται μέχρι σήμερα μεγάλο πηγάδι, που διαθέτει τυπική δομή με τοιχώματα από πέτρα και τσιμέντο και ξύλινο τροχαλιοφόρο μηχανισμό, ο οποίος χρησιμοποιούνταν για την άντληση νερού. Το πηγάδι αυτό δεν αποτελούσε μόνο πηγή υδροδότησης των λειτουργιών του συγκροτήματος, αλλά και στρατηγικό σημείο για την τοπική Αντίσταση κατά της γερμανικής κατοχής.

Κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, όταν οι Γερμανοί είχαν εγκατασταθεί στο Τυμπάκι, στο εσωτερικό του πηγαδιού είχε διαμορφωθεί ειδικός υπόγειος θάλαμος. Μέσα σ’ αυτόν ο κρητικός αντιστασιακός πυρήνας είχε κρύψει ασύρματο, με τον οποίο πραγματοποιούσε απευθείας επικοινωνία με τη Λιβύη και την Αίγυπτο, όπου βρίσκονταν ελληνικές στρατιωτικές και συμμαχικές δυνάμεις. Η στρατηγική θέση του Τυμπακίου, μετωπικά απέναντι από την αφρικανική ακτή, επέτρεπε την αποδοτική χρήση του ασυρμάτου, ο οποίος χρησίμευσε ως βασικό μέσο πληροφόρησης και συντονισμού της δράσης των αντιστασιακών ομάδων στη νότια Κρήτη.

Παρά τις επαναλαμβανόμενες έρευνες των Γερμανών, ούτε ποτέ υποψιάστηκαν ότι ο ασύρματος βρισκόταν κυριολεκτικά κάτω από τα πόδια τους, σε ειδικά διαμορφωμένο κρησφύγετο μέσα στο πηγάδι. Οι ασυρματιστές, κρυμμένοι στο βάθος, παρέμεναν εκεί για ώρες, ακόμη και μέρες, στέλνοντας πολύτιμα μηνύματα προς το συμμαχικό στρατόπεδο. Πρόκειται για μία από τις σημαντικότερες τεκμηριωμένες περιπτώσεις αντιστασιακής δράσης που σχετίζονται με υποδομή του εργοστασίου.

Υπάρχει μια χαρακτηριστική ξύλινη ρόδα, η οποία είναι τοποθετημένη στον άξονα πάνω από το πηγάδι, η οποία συνδεδεμένη με ιμάντα, όπως και τα υπόλοιπα μηχανήματα του εργοστασίου, αντλούσε το νερό. Υπάρχουν επίσης μεταλλικές στηρίξεις και σωληνώσεις που εξυπηρετούσαν τη μεταφορά νερού.

Πέρα από τον αντιστασιακό του ρόλο, το πηγάδι συνδεόταν υδραυλικά με βυτίο νερού που βρισκόταν στην στέγη του κτηρίου. Από εκεί το νερό διανεμόταν με φυσική ροή στη βρύση της αυλής, η οποία λειτουργούσε ως κοινόχρηστη, προσβάσιμη σε όσους κάτοικους της περιοχής δεν διέθεταν δική τους ύδρευση. Επομένως, το πηγάδι του εργοστασίου δεν υπηρετούσε μόνο τις ανάγκες παραγωγής, αλλά και τη ζωτική κάλυψη της τοπικής κοινότητας, προσφέροντας νερό και ελπίδα σε μια εποχή μεγάλης στέρησης.